Karşısına bir yapay zekâ çıktı.

Sistem, doktor raporlarını inceledi, otuz iki yıllık evliliği hüküm verilebilir tek bir soruya dönüştürdü ve on iki dakika içinde eksiksiz bir fetva hazırladı.

Kaynaklar doğruydu.

Hüküm tutarlıydı.

Cevapta hiçbir hata yoktu.

Yalnızca Salma yoktu.

Nadir bir âlimle konuşmak istediğinde, yeni bir bilgi sunmadığı için görüşmeye gerek olmadığı söylendi. Çünkü sistem cevabı vermişti.

Oysa bazı soruların çözülmeye değil, bir insanın karşısında söylenmeye ihtiyacı vardır.

Dosyasındaki tek sorun adresiydi.

Yaşadığı mahallenin Etnik Bütünlük Skoru düşünce, on dört yaşındaki Elin “yüksek riskli bölge sakini” ilan edildi. Kendi başarısı artık yeterli değildi; aynı sokakta yaşayan yüzlerce insanın uyumunu da sırtında taşımak zorundaydı.

Annesi Nawal’ın önünde kolay bir çözüm vardı: Daha yüksek puanlı bir mahalleye taşınmak.

Böylece kızının dosyasındaki kırmızı işaret anında silinecekti.

Fakat uyum sağlamış her aile bölgeden ayrıldığında, geride kalan mahallenin puanı biraz daha düşecekti. Sistem, başarılı entegrasyonu ancak insanların kurdukları hayatı terk etmesiyle tanıyordu.

Nawal şimdi kızının geleceğiyle mahallesinin geleceği arasında seçim yapmak zorunda.

Rakam doğruydu.

Ancak belediyenin yüzde 1,4’lük çalışan oranı, ilçenin yüzde 1,6’lık azınlık nüfusuna neredeyse tam olarak karşılık geliyordu. Sistem ulusal ortalamayı görüyor, yerel gerçeği ise hesaba katmıyordu.

Bir gecede belediye ayrımcılıkla suçlandı.

Yıllardır hak ettiği terfiyi almak üzere olan Neris, başarılarıyla değil kökeniyle anılmaya başladı. İnsan kaynakları müdürü Marek’in önündeki her yeni aday ise artık yalnızca bir insan değil, kurumun kırmızı göstergesini değiştirecek bir sayıydı.

Eşitliği sağlamak için kurulan sistem, azınlıkları görünür kılmıştı.

Şimdi onları yeniden insan olarak görebilmek daha da zordu.

AZINLIK VERİSİ

Hanna’nın mahallesi sistemde yoksul görünmüyor. Çünkü insanlar yardım istemekten utanıyor, bilgilerinin paylaşılmasından korkuyor ve açlıklarını resmî kayda dönüştürmeyi reddediyor.

Hanna ise boş buzdolaplarını, sulandırılmış çorbaları, alınamayan ilaçları ve yakılmayan sobaları görüyor.

Fakat sistem görmüyor.

Mahallesine yardım ulaştırabilmesi için insanların güvenini bozması, isimlerini vermesi ve saklamak istedikleri hayatları veriye çevirmesi gerekiyor.

Adil olmak için kurulmuş bir düzenin içinde Hanna, insanlara yardım etmekle onları ele vermek arasında kalacak.

Çünkü kayda geçmeyen yoksulluk, sistem için yoktur.

Kalıcı oturma izni alabilmesi için daha çok gülümsemesi, gözlerini kaçırmaması, yerel yemekleri seçmesi, hafta sonlarını “doğru” insanlarla geçirmesi ve arkadaşlıklarını sistemin görebileceği biçimde yaşaması gerekiyordu.

Program tamamen gönüllüydü.

Katılmazsa yalnızca kırk üç ay daha bekleyecekti.

Arben sekiz hafta boyunca davranışlarını ölçtü, konuşmalarını planladı ve hayatını bir uyum puanına dönüştürdü. Fakat rol yaparak başlayan ilişkiler gerçek dostluklara, puan için gittiği yerler kendi hayatına dönüşmeye başladı.

Şimdi karşısındaki soru, testi geçip geçemeyeceği değil.

Belgeyi alacak kişinin hâlâ kendisi olup olmadığı...

“Luravel bir bütçe kalemi değil, çocuklarımızın zamanıdır.”

Söyledikleri doğruydu.

Hesaplar gerçekti.

Fakat sistem gerçeğe değil, insanların aynı anda ve aynı sözlerle konuşmasına baktı. Kampanyayı organize dezenformasyon ağı olarak sınıflandırdı ve bütün sesleri susturdu.

Sağlık Kurulunun kararına yalnızca iki gün kala Lena, gerçek insanların gerçek olduğunu bir algoritmaya kanıtlamak zorunda.

Bunun içinse aileleri farklı saatlere dağıtması, sözlerini birbirinden ayırması ve aynı amaç uğruna birlikte hareket ettiklerini gizlemesi gerekecek.

Çünkü artık gerçeğin duyulabilmesi için, bir yalana benzemeyecek kadar iyi örgütlenmesi gerekiyor.

DEZENFORMASYON ZİNCİRİ

Vatandaş olabilmesi içinse bunların hiçbiri yeterli olmadı.

Yapay zekâ destekli değerlendirme sistemi, on yıl önce korku ve öfkeyle yazdığı tek bir cümleyi buldu. Nadir’in Demokratik Değerler Uyum Skoru, gerekli sınırın yalnızca 3,6 puan altında kaldı.

Paylaşım ona aitti.

Çevirisi doğruydu.

Ancak Nadir artık o cümleyi yazan adam değildi.

Şimdi devlete, insanın zaman içinde değişebileceğini kanıtlaması gerekiyor. Fakat sistem hataları düzeltebiliyor; pişmanlığı, olgunlaşmayı ve geçen yirmi yılı ölçemiyor.

Çünkü bir algoritmanın gözünde geçmiş, geçip gitmez.

Babalarının sesiyle konuşan sistemin görevi, vasiyeti uygulamak değil yalnızca; Ferit’in söylemediklerini, sildiklerini ve hayatı boyunca sakladığı tercihleri yorumlamaktı.

Sonra tanımadıkları bir kadına para göndermeye başladı.

Evin satılmasını engelledi.

Ve iki kardeşin hiç bilmediği bir babadan söz etti.

Kaan ile Sude şimdi yalnızca mirasları için değil, babalarının kim olduğuna karar verme hakkı için de mücadele etmek zorunda.

Çünkü bazı insanlar öldüklerinde susmaz.

Geride, son sözü söylemeye devam eden bir model bırakırlar.

Işıklar yanıyor, kapılar açılıyor, ısıtma çalışıyordu. Her şey yerli yerindeydi. Yalnızca on yıllık sabahlar, yarım kalmış konuşmalar, çocuklarının ilk sözcükleri ve kötü günlerde biraz daha sıcak yanan mutfak ışığı kaybolmuştu.

Teknik servise göre sistem çalışıyordu.

Sigorta şirketine göre ortada maddi bir zarar yoktu.

Ama Tarık ile Sevil, bir gecede yalnızca verilerini değil, hatırlama işini emanet ettikleri bir aile ferdini kaybetmişti.

Dünya sona ermedi. Şehir yerinde kaldı. Hayat devam etti.

Kıyamet yalnızca onların evinde koptu.

Ama konuştuğu kişi Kaan değildi.

Eski mesajlarından, ses kayıtlarından ve bir zamanlar kurduğu güzel cümlelerden yaratılmış dijital bir kopyaydı. Daha genç, daha ilgili, daha dikkatli… Kaan’ın artık hatırlamadığı kadar iyi bir Kaan.

Önce kıskandı. Sonra merak etti. Sonunda kendi geçmişiyle konuşmak için aynı modeli kurdu.

Fakat insan, eski sevgilisinin özlediği kişiyi tanıyamadığında ne yapar? Ya o kusursuz kopyaya bakarken, kaybedilen kişinin yalnızca bir sevgili olmadığını anlarsa?

Bazen geçmişimizde bıraktığımız insanlar bizi terk etmez.

Biz, onların gerisinde kalırız.

Ta ki bir sabah, eli hafızasından önce davranana kadar.

Sistem yalnızca şu uyarıyı veriyor: “Bu anı, orijinal kayıtla eşleşmiyor.”

Çünkü bazı insanlar geçmişi unutabilir. Bazıları onu satın alıp yeniden yazabilir. Ama aynı anının içinde yaşayan herkesin unutması mümkün değildir.

Ve intikam, bazen hatırlatmaktan ibarettir.

Kimse haberi yasaklamadı; yalnızca kimsenin önüne çıkarmadı. Propaganda Dedektörü, sansürün kapıları kapatmadan da işleyebildiği bir geleceğin hikâyesi.